Wolken

Een wolk bestaat uit een verzameling heel kleine waterdruppeltjes, ijskristallen of een mengsel van beide. Wolken veranderen voortdurend van vorm onder invloed van natuurkundige processen.

Om wolken te benoemen wordt gebruik gemaakt van een internationaal systeem wat door de Engelse apotheker, Luke Howard, is bedacht. Basis hiervan is de verdeling van de wolken in zogenaamde geslachten.

Onderscheid wordt gemaakt in hoge bewolking, middelhoge bewolking, lage bewolking en verticaal ontwikkelde wolken.

Hoge bewolking: Cirrus, Cirrocumulus en Cirrostratus.

Middelhoge bewolking: Altocumulus, Altostratus en Nimbostratus.

Lage bewolking: Stratus en Stratocumulus.

Verticaal ontwikkelde wolken: Cumulus en Cumulonimbus.

cirrus

Wolkenwijzer

Het bepalen wat voor bewolking u aan de hemel ziet, is niet altijd even makkelijk. Dat komt ook omdat er vaak een mengsel van verschillende wolken zichtbaar zijn.

De hiernaast staande ‘wolkenwijzer’ kunt u als hulpmiddel gebruiken om de wolken te determineren.

Begin linksboven met de vraag ‘Neerslag?’ en ga vervolgens via de gekozen antwoorden door de wolkenwijzer heen totdat u bij de wolkensoort uitkomt.

Download de wolkenwijzer en zoek uit wat voor wolken u ziet.

Cumulus (Cu):

© sytze cats

Beschrijving:

Cumulus wolken zijn afzonderlijke wolken met vaak scherpe en duidelijke randen en zich ontwikkelen in verticale richting. De basis van deze wolken zijn vaak vlak en de toppen zijn meestal samengesteld uit afgeronde stukken.  Schijnt de zon op deze wolken dan is de bovenkant vaak verblindend wit en de onderzijde betrekkelijk donker. Kleinere cumulus wolken noemt men ook wel ‘mooiweerwolken’, omdat ze zich ontwikkelen bij zonnig en helder weer. Als ze zich verder ontwikkelen of uitspreiden in horizontale richting, is het met de zon gedaan. Regen valt er echter pas als de cumulus verder doorgroeit tot een cumulonimbus.

Ontstaanswijze:

Als warme lucht opstijgt zet deze uit, omdat de luchtdruk naar boven toe minder wordt. Door het uitzetten koelt de lucht af. De waterdamp in de lucht wil dan condenseren en er ontstaat een cumulus wolk. De stijgende lucht wordt thermiek genoemd en zweefvliegers maken daarvan gebruik om hoogte te winnen. Aan de cumulus wolken weet een zweefvlieger waar hij de thermiek moet zoeken.

Voorspellende waarde:

Cumulus duidt op stabiel, helder, zonnig en droog weer. Na een koufront passage wil cumulus nog wel eens snel toenemen. Wanneer cumulus snel een opbollende bovenkant krijgt, kan het uitgroeien tot een buienwolk.

Soorten:

Cumulus humilis Cumulus mediocris Cumulus congestus

Een cumulus wolk kan zich tot verschillende hoogtes uitstrekken. Er wordt onderscheid gemaakt in ‘cumulus humili’ met een geringe verticale opbouw (mooi weer wolken), ‘cumulus mediocris’ met een middelmatige verticale opbouw en de ‘cumulus congestus’ met een grote verticale opbouw.

 

Cumulonimbus (Cb):

De cumulonimbus of donderwolk is een soort wolk die zeer hoog en dicht kan zijn. Zoals de naam aangeeft treedt deze wolk op bij onweer. De cumulonimbus kan tot meer dan 15 kilometer hoogte in de atmosfeer uitgroeien en krijgt op grote hoogte een paddestoelvormig uiterlijk. De wolken kunnen zich alleen vormen, in clusters of langs een front. De gewone cumulus is de bekende stapelwolk.

Een cumulonimbus wolk kan ontstaan als de volgende ingredi‘nten aanwezig zijn:

  • Veel vocht in de lucht
  • Een massa van warme, onstabiele lucht
  • Een bron van energie die de warme lucht snel omhoog stuwt.

Meestal vormen deze wolken zich langs een weerfront, langs oceanen waar de zeewind energie levert aan de opstijgende lucht, of bij bergen waar de lucht omhoog geduwd wordt. Door de opstijgende warme lucht condenseert de waterdamp, waarbij warmte vrijkomt. Door de opstijging koelen de warterdruppels verder af tot ijskristallen. Als de zwaartekracht de overhand krijgt, gaan deze kristallen vallen, waardoor er een neerwaartse beweging ontstaat, naast de nog steeds opstijgende warmere lucht. Juist deze sterke luchtbewegingen in verschillende richtingen zijn er de oorzaak van dat cumulonimbuswolken een gevaar voor de luchtvaart vormen.

Meer over Cumulonimbus

Definitie

Zware en dichte wolk van aanzienlijke verticale afmeting, in de vorm van een berg of van een groep hoog oprijzende torens. Zijn bovenzijde is gewoonlijk, althans ten dele, effen of vezelachtig of streperig, en bijna altijd afgeplat; dit gedeelte spreidt zich vaak uit in de vorm van een aambeeld of een omvangrijke pluim.
Onder de basis van de wolk, die dikwijls zeer donker is, bevinden zich lage wolkenflarden, die er al of niet mee zijn versmolten, en er zijn soms valstrepen (virga) te zien.

Ontstaanswijze

Cumulonimbus ontstaat gewoonlijk uit grote, goedontwikkelde Cumuluswolken.
De omstandigheden waaronder Cumulonimbuswolken voorkomen zijn daarom gelijk aan die, welke gunstig zijn voor de ontwikkeling van Cumulus.

Cumulonimbus ontwikkelt zich soms uit Altocumulus of Stratocumulus, waarvan de bovenste gedeelten torenvormige uitstulpingen vertonen; in het eerste geval ligt de basis van de Cumulonimbus opmerkelijk hoog.

Cumulonimbus kan ook ontstaan uit Altostratus of Nimbostratus.

Samenstelling en uiterlijk

Cumulonimbus bestaat uit waterdruppeltjes en, voornamelijk in het bovenste gedeelte, uit ijskristallen. Er komen ook grote druppels in voor en dikwijls sneeuwvlokken, korrelsneeuw, korrelhagel of hagelstenen.
De waterdruppeltjes en de regendruppels kunnen ver onderkoeld zijn.
wolkenatlasnl-cb-capillatus
De Horizontale en verticale afmetingen van Cumulonimbus zijn zo groot, dat de dat de karakteristieke vorm van de gehele wolk slechts op grote afstand kan worden waargenomen.
Wanneer Cumulonimbus zich uit Cumulus ontwikkelt, vertoont de wolk aanvankelijk vaak afgeronde koppen, ondanks het feit dat de bovenkant zijn scherpe omtrekken begint te verliezen (Cb Calvus). Bij snel groeiende wolken is soms een pileus waar te nemen.

Later gaat het bovenste gedeelte geheel over in een vezelachtige of streperige massa, die dikwijls de vorm van een aambeeld aanneemt (Cb capillatus); bij zeer lage temperaturen kan de vezelachtige structuur zich over de gehele wolkenmassa uitbreiden.
wolkenatlasnl-cb-calvusSoms gaat het bovenste gedeelte van een Cumulonimbus over in Altostratus of Nimbostratus. Cumulonimbuswolken kunnen ge•soleerd voorkomen of in een aaneengesloten rij, die op een zeer lange muur lijkt.
Wanneer de wolk zich boven de waarnemer bevindt, is als gevolg van de uitgestrektheid van de wolkenbasis of door de aanwezigheid van lage rafelige wolken (pannus) de karakteristieke vorm van het bovenste gedeelte niet meer te zien. Soms bevindt een Cumulonimbuswolk zich geheel binnen de wolkenmassa van Altostratus of Nimbostratus.
De donkere, dreigende of zelfs schrikaanjagende indruk, die een Cumulonimbus kan geven, wordt gewoonlijk versterkt door bliksem en donder, door hevige regen, sneeuw en hagel en door windstoten en minder vaak door naar beneden hangende uitstulpingen (mammatus), door een horizontale rolvormige wolk (arcus) of door een windhoos (tuba).

Voornaamste verschillen

Tussen Cumulonimbus en daarop gelijkende wolken uit andere wolkengeslachten.Als Cumulonimbus een groot gedeelte van de hemel bedekt, kan hij gemakkelijk worden verward met Nimbostratus, vooral wanneer de benaming van de wolk uitsluitend wordt vastgelegd op grond van het uiterlijk van de onderzijde. In dit geval kan het karakter van de neerslag een hulpmiddel zijn om Cumulonimbus van Nimbostratus te onderscheiden.wolkenatlasnl-cb-tuba
Wanneer de neerslag bui•g karakter heeft of vergezeld gaat van bliksem, donder of hagel, is de wolk volgens afspraak Cumulonimbus.
Soms ziet een Cumulonimbuswolk er ongeveer hetzelfde uit als een grote goed-ontwikkelde Cumulus. Een dergelijke wolk moet Cumulonimbus worden genoemd, zodra tenminste een deel van de top zijn scherpe omtrekken verliest of een vezelachtig of streperig uiterlijk verkrijgt. Als het op grond van deze criteria niet mogelijk is te beslissen of de wolk een Cumulonimbus is of een Cumulus, moet deze volgens afspraak Cumulonimbus worden genoemd wanneer hij vergezeld gaat van bliksem, donder of hagel.

Voorspellende waarde:

Cumulonimbus geeft neerslag. Het is geen langdurig regenval, maar in de vorm van buien. Sommige exemplaren kunnen uitgroeien tot flinke onweersbuien. Cumulonimbus met aambeeld staat vaak garant voor heftige buien. Dit gaat dikwijls gepaard met hagel, onweer en windstoten. Dit gebeurt door het naderen van een “koude put” in de bovenlucht of het dichterbij komen van een trog.

Stratus

 

Stratocumulus

 

Nimbostratus

 

Altocumulus

Altostratus

 

Cirrus

 

Cirrocumulus

 

Cirrostratus